XPS, czyli polistyren ekstrudowany, jest materiałem termoizolacyjnym stosowanym przede wszystkim w miejscach, w których izolacja musi jednocześnie zapewniać niski współczynnik przewodzenia ciepła, niewielką nasiąkliwość wodą oraz wysoką odporność na ściskanie. Dzięki jednorodnej, zamkniętokomórkowej strukturze płyty XPS dobrze sprawdzają się w fundamentach, płytach fundamentowych, podłogach, dachach odwróconych, tarasach oraz innych konstrukcjach narażonych na wilgoć i obciążenia mechaniczne.
W ofercie dostępne są między innymi płyty Synthos XPS PRIME S oraz swisspor XPS, produkowane w kilku klasach wytrzymałości. Przy kompletowaniu izolacji całego budynku warto również sprawdzić pozostałe materiały przeznaczone do dociepleń i zabezpieczania przegród.
Rodzina Synthos XPS PRIME S obejmuje płyty różniące się przede wszystkim wytrzymałością na ściskanie. Oznaczenia S30, S50 i S70 odpowiadają kolejno deklarowanym naprężeniom ściskającym przy 10% odkształceniu wynoszącym co najmniej 300, 500 i 700 kPa.
Pozwala to dobrać płytę do rzeczywistych warunków obciążenia: od standardowych izolacji fundamentów i podłóg po konstrukcje wymagające znacznie większej odporności mechanicznej, takie jak posadzki przemysłowe, parkingi czy wybrane zastosowania pod płytami fundamentowymi.
| Produkt | CS(10) | CS(2) | Pełzanie przy ściskaniu | Charakterystyka |
|---|---|---|---|---|
| Synthos XPS PRIME S30 | ≥ 300 kPa | ≥ 100 kPa | ≥ 110 kPa | standardowe zastosowania fundamentowe i podłogowe |
| Synthos XPS PRIME S50 | ≥ 500 kPa | ≥ 200 kPa | ≥ 180 kPa | konstrukcje o podwyższonych obciążeniach |
| Synthos XPS PRIME S70 | ≥ 700 kPa | ≥ 300 kPa | ≥ 250 kPa | bardzo wysokie obciążenia mechaniczne |
S30 jest podstawowym wariantem serii PRIME S. Deklarowana wytrzymałość na ściskanie przy 10% odkształceniu wynosi co najmniej 300 kPa, natomiast przy 2% odkształceniu co najmniej 100 kPa. W dokumentacji producenta wartość pełzania przy ściskaniu CC(2/1,5/50) wynosi co najmniej 110 kPa.
Płyta jest stosowana między innymi w izolacji obwodowej fundamentów, ścian piwnic, podłóg na gruncie, dachów odwróconych oraz innych konstrukcji wymagających połączenia izolacyjności cieplnej z odpornością na wilgoć i nacisk.
Warianty S50 i S70 przeznaczone są do miejsc, w których izolacja podlega większym obciążeniom. S50 osiąga CS(10) ≥ 500 kPa, natomiast S70 CS(10) ≥ 700 kPa. Różnica ta ma znaczenie szczególnie w konstrukcjach podłóg przemysłowych, parkingów, płyt fundamentowych oraz innych elementów obciążanych długotrwale.
Wyższa wartość CS nie oznacza jednak, że S70 jest automatycznie najlepszym wyborem do każdego zastosowania. Klasa płyty powinna wynikać z obciążeń projektowych oraz wymaganej odporności izolacji na długotrwałe odkształcenia.
Wartość współczynnika przewodzenia ciepła λ zależy od odmiany oraz grubości płyty. Dla płyt PRIME S wartości mieszczą się typowo w zakresie około 0,032–0,036 W/(mK). Wraz ze wzrostem grubości deklarowana wartość λ może nieznacznie rosnąć, dlatego do obliczeń należy zawsze przyjmować parametr określony w aktualnej dokumentacji dla konkretnego wariantu.
Nie należy porównywać XPS wyłącznie na podstawie λ. W tej grupie materiałów równie ważne są parametry mechaniczne i hydrofobowe, które decydują o możliwości zastosowania płyt w gruncie, pod fundamentami lub w konstrukcjach obciążonych.
Dla standardowych płyt PRIME S producent deklaruje nasiąkliwość przy długotrwałym całkowitym zanurzeniu na poziomie do około 0,7%. Niewielka absorpcja wody jest jedną z głównych cech odróżniających XPS od typowych płyt EPS.
Nie oznacza to jednak całkowitej „wodoszczelności” materiału. XPS jest warstwą termoizolacyjną i nie zastępuje hydroizolacji fundamentów, dachów ani tarasów.
swisspor XPS 300 SF jest płytą o gładkiej powierzchni i frezowanych krawędziach, przeznaczoną do szerokiego zakresu izolacji budowlanych. W zależności od grubości deklarowane naprężenie przy ściskaniu wynosi co najmniej 250–300 kPa.
Dla płyt o grubości 30 i 40 mm producent deklaruje co najmniej 250 kPa, natomiast od 50 mm wzwyż wartość wynosi co najmniej 300 kPa. Nasiąkliwość przy długotrwałym zanurzeniu nie przekracza 0,7%.
| Parametr | swisspor XPS 300 SF |
|---|---|
| λD – 30–60 mm | 0,033 W/(mK) |
| λD – grubsze płyty | 0,035 W/(mK) |
| CS(10) – 30 i 40 mm | ≥ 250 kPa |
| CS(10) – od 50 mm | ≥ 300 kPa |
| Nasiąkliwość WL(T) | ≤ 0,7% |
| Krawędź | frezowana |
| Powierzchnia | gładka |
Oferta swisspor obejmuje również płyty przeznaczone do znacznie większych obciążeń. XPS 500 osiąga wytrzymałość na ściskanie co najmniej 500 kPa, natomiast XPS 700 co najmniej 700 kPa.
Takie klasy stosuje się tam, gdzie izolacja termiczna jest jednocześnie elementem poddanym dużym naciskom – np. pod posadzkami przemysłowymi, w konstrukcjach parkingów, pod płytami fundamentowymi albo w innych rozwiązaniach wynikających z projektu konstrukcyjnego.
| Rodzaj swisspor XPS | Wytrzymałość na ściskanie | Nasiąkliwość długotrwała |
|---|---|---|
| XPS 300 | do klasy 300 kPa | ≤ 0,7% |
| XPS 500 | ≥ 500 kPa | ≤ 0,7% |
| XPS 700 | ≥ 700 kPa | ≤ 0,7% |
Płyty XPS mogą mieć różne wykończenie powierzchni. Gładkie odmiany SF stosuje się przede wszystkim tam, gdzie liczy się bezpośrednia odporność mechaniczna i niewielka nasiąkliwość, np. przy fundamentach, podłogach lub dachach.
Warianty z powierzchnią strukturyzowaną lub „waflową”, takie jak swisspor GE czy odpowiednie odmiany Synthos PRIME S, zapewniają lepszą przyczepność klejów, zapraw i warstw wykończeniowych. Mogą być wykorzystywane w strefach cokołowych oraz innych miejscach, gdzie powierzchnia XPS będzie pokrywana kolejnymi warstwami.
Jednym z typowych zastosowań polistyrenu ekstrudowanego jest termoizolacja wykonywana pod płytą fundamentową. W takim rozwiązaniu izolacja znajduje się bezpośrednio pod konstrukcją i przenosi długotrwałe obciążenia pochodzące od budynku.
Z tego powodu wybór płyty powinien uwzględniać nie tylko CS(10), lecz również parametry pełzania przy ściskaniu. Do konstrukcji o większych obciążeniach dostępne są klasy 500 i 700 kPa.
Dzięki niewielkiej nasiąkliwości XPS jest często stosowany jako zewnętrzna warstwa termoizolacyjna ścian fundamentowych oraz piwnicznych. Płyty można układać po zewnętrznej stronie hydroizolacji, zapewniając ochronę cieplną i częściowo mechaniczną powierzchni ściany.
Jeżeli w danym projekcie nie jest wymagana aż tak wysoka odporność na ściskanie, warto porównać również płyty EPS zaprojektowane specjalnie do izolowania części podziemnych budynku.
W dachu odwróconym warstwa termoizolacyjna znajduje się nad hydroizolacją. Oznacza to bezpośrednie narażenie płyt na działanie wilgoci, zmiany temperatur oraz obciążenie warstwami balastowymi.
Z tego względu XPS jest jednym z materiałów często stosowanych w takich konstrukcjach. Odpowiednia odmiana może być wykorzystywana także na tarasach, dachach zielonych oraz powierzchniach przeznaczonych do ruchu pieszego lub kołowego.
Płyty XPS stosuje się również pod podłogami na gruncie, posadzkami magazynowymi, przemysłowymi i chłodniczymi. W takich miejscach szczególnego znaczenia nabiera wytrzymałość mechaniczna materiału.
Dla standardowych obciążeń wystarczająca może być klasa 300, natomiast przy ciężkich regałach, maszynach, pojazdach czy dużych obciążeniach punktowych projekt może wymagać zastosowania klasy 500 lub 700.
Wartości te odnoszą się do naprężenia ściskającego powodującego określone odkształcenie próbki materiału. Nie są więc równoznaczne z dopuszczalnym stałym obciążeniem konstrukcji.
Do obliczeń długotrwałych należy uwzględnić parametr pełzania oraz wartości projektowe podane przez producenta. Jest to szczególnie ważne przy izolowaniu płyt fundamentowych i posadzek użytkowanych przez wiele dziesięcioleci.
| Cecha | XPS | EPS fundamentowy |
|---|---|---|
| Struktura | jednorodna, zamkniętokomórkowa | spienione granulki polistyrenu |
| Nasiąkliwość | bardzo niska | niska, zależna od produktu |
| Wytrzymałość na ściskanie | typowo 300–700 kPa | często 100–150 kPa |
| Typowe zastosowanie | fundamenty, płyty, dachy odwrócone, posadzki obciążone | ściany fundamentowe i standardowe izolacje części podziemnych |
Grubość należy dobierać na podstawie wymaganego oporu cieplnego i konstrukcji przegrody. Sama wysoka wytrzymałość mechaniczna nie oznacza automatycznie lepszej izolacyjności cieplnej.
Przy porównywaniu płyt trzeba zwracać uwagę na λ dla konkretnej grubości. W niektórych seriach producent deklaruje inne wartości λ dla płyt cienkich i inne dla grubych, dlatego nie należy stosować jednej wartości do całej gamy produktów.
Dla przykładowej wartości λ = 0,035 W/(mK) orientacyjny opór cieplny warstwy wynosi:
| Grubość | Orientacyjny R |
|---|---|
| 50 mm | ok. 1,43 m²K/W |
| 100 mm | ok. 2,86 m²K/W |
| 150 mm | ok. 4,29 m²K/W |
| 200 mm | ok. 5,71 m²K/W |
Są to wartości orientacyjne obliczone z zależności R = d/λ. Do projektu należy przyjmować λD właściwe dla konkretnej płyty i jej grubości.
Polistyren ekstrudowany jest również często wykorzystywany przy cokołach budynków, gdzie izolacja narażona jest na wodę opadową, uszkodzenia mechaniczne i zabrudzenia.
W strefach przechodzących w elewację można zastosować produkty o powierzchni zwiększającej przyczepność zapraw. Do wyższych części ścian można natomiast dobrać lżejsze płyty EPS przeznaczone bezpośrednio do systemów fasadowych.
Płyty należy układać na stabilnym i równym podłożu zgodnie z projektem konkretnej przegrody. W izolacji fundamentów stosowane kleje i hydroizolacje muszą być kompatybilne z polistyrenem i nie mogą zawierać składników powodujących jego uszkodzenie.
Płyty z frezowanymi krawędziami umożliwiają wykonanie połączeń na zakładkę, co ogranicza występowanie ciągłych szczelin w warstwie termoizolacyjnej. Szczególnej staranności wymagają narożniki, przejścia instalacyjne oraz połączenie izolacji fundamentów z izolacją ścian i podłogi.
Niska nasiąkliwość XPS nie oznacza, że materiał może zastąpić właściwą izolację przeciwwilgociową lub przeciwwodną. Funkcją XPS jest przede wszystkim termoizolacja oraz przenoszenie określonych obciążeń mechanicznych.
Do wykonania pozostałych warstw konstrukcji można dobrać również materiały przeznaczone do ochrony przegród przed wilgocią i przepływem pary wodnej, zależnie od rozwiązania przewidzianego w projekcie.
| Parametr | Co oznacza? |
|---|---|
| λD | deklarowany współczynnik przewodzenia ciepła |
| CS(10) | naprężenie ściskające przy 10% odkształceniu |
| CS(2) | naprężenie ściskające przy 2% odkształceniu |
| CC | pełzanie przy długotrwałym ściskaniu |
| WL(T) | nasiąkliwość przy długotrwałym zanurzeniu |
| WD(V) | absorpcja wody przy długotrwałej dyfuzji |
| FT | odporność na zamrażanie i odmrażanie |
| Deklaracja Właściwości Użytkowych | parametry przypisane do konkretnego wariantu produktu |
Płyty z polistyrenu ekstrudowanego stosowane w budownictwie objęte są normą EN 13164. Parametry należy zawsze sprawdzać dla konkretnego produktu, klasy wytrzymałości, powierzchni i grubości.
| Produkt | CS(10) | λD | Najważniejsze zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Synthos XPS PRIME S30 | ≥ 300 kPa | ok. 0,032–0,036 | fundamenty, podłogi, dachy |
| Synthos XPS PRIME S50 | ≥ 500 kPa | zależnie od grubości | konstrukcje bardziej obciążone |
| Synthos XPS PRIME S70 | ≥ 700 kPa | zależnie od grubości | bardzo wysokie obciążenia |
| swisspor XPS 300 SF | ≥ 250–300 kPa | 0,033–0,035 | fundamenty, dachy, posadzki, tarasy |
| swisspor XPS 500 | ≥ 500 kPa | zależnie od grubości | posadzki i konstrukcje obciążone |
| swisspor XPS 700 | ≥ 700 kPa | zależnie od grubości | najbardziej wymagające zastosowania |
Producent Synthos XPS: Synthos Dwory 7 Sp. z o.o.
Adres: ul. Chemików 1, 32-600 Oświęcim
Grupa / marka: Synthos
Produkty: Synthos XPS PRIME S30, S50 i S70
Producent udostępnia szczegółowe karty techniczne i Deklaracje Właściwości Użytkowych dla poszczególnych odmian PRIME S. Dokumentacja rozróżnia między innymi klasę wytrzymałości, rodzaj powierzchni, sposób wykończenia krawędzi oraz grubość płyt.
Producent swisspor XPS: swisspor Polska Sp. z o.o.
Adres: ul. Wspólna 6, 32-300 Olkusz
Telefon: +48 32 624 95 00
Produkty: m.in. swisspor XPS 300, XPS 500 i XPS 700
swisspor udostępnia dla produktów XPS Deklaracje Właściwości Użytkowych, karty techniczne oraz dokumentację zastosowań. Przy doborze należy zweryfikować dokładne oznaczenie produktu, ponieważ odmiany SF, GE i inne warianty powierzchni mogą mieć różne parametry oraz przeznaczenie.
Parametrów jednej płyty XPS nie należy automatycznie przenosić na całą rodzinę produktową. Szczególnie wartości λ, CS(10), nasiąkliwości oraz dostępne grubości powinny być sprawdzane dla konkretnego wariantu zamawianego materiału.
